|
|
 |
| nvyN rfÈtrpqI dIaF nsIhqF `qy aml asMBv |
| |
drbfrf isMG kfhloN
Bfrq dy nvyN rfÈtrpqI, jo pihlF zf[ mnmohn isMG dI agvfeI vflI XU[pI[ey[ srkfr ivc ivwq mMqrI sn, ny BfrqI irpbilk dy ies srvAuc ahudy `qy shuM cuwkx bfad idwqy afpxy pihly BfÈx ivc dyÈ vfsIaF aqy BfrqI sMivDfn anusfr kMm kr rhIaF vwK-vwK kfrjkfrI, ivDfiek, inaFiek aqy pRÈfsink sMsQfvF ƒ dyÈ aMdr ajgr swp vFg mUMh awzI bYTIaF mfrU smwisafvF dI inÈfndyhI kridaF AunHF nfl idRVHqf, vcnbwDqf, iekjuwtqf aqy dyÈ Bgq Bfvnf nfl inptx leI nsIhqF idwqIaF.
nvyN rfÈtrpqI, sRI pRxb muKrjI df ieh AuqÈfhjnk Auprflf inÈcy hI slfhuxXog aqy iek AusfrU ÈurUafq Biraf aKvf skdf hY. pr ies df duKFq ieh hY ik ienHF nsIhqF aqy cuxOqIaF `qy aml kOx krygf? ienHF `qy aml qF hI sMBv hY jykr pihlF AunHF dy pRvcnF `qy BfrqI lok aqy vwK-vwK sMsQfvF ieqbfr krngIaF. hF, ienHF ivc bl, juMbÈ aqy kfielqf ËrUr huMdI jykr iehI pRvcn, nsIhqF, cuxOqIaF, iksy aËIm buwDIjIvI, sfieMsdfn, smfj syvI, smfj ÈfsqrI, kfƒndfn inrpwK aqy inrlyp ÈÉsIaq vwloN kIqIaF huMdIaF. ies dyÈ dy rfjnIqIvfnF dy DoKfDVI, JUTy, kptI, suafrQI, iBRÈt, pirvfrvfdI, ilPfPybfË, pfpUilst, aprfDI aqy afm afdmI ivroDI ikrdfr krky ienHF dy sMivDfnk, mfx-mirafdf aqy cirwqrvfn ahuidaF `qy afsIn hox dy bfvjUd lok ienHF `qy ieqbfr krn leI iqafr nhIN. ies leI muwK qOr `qy rfjnIqIvfn vjoN vwK-vwK rfjnIqk ahuidaF `qy ienHF vwloN inBfeI geI aiq ivvfdgRsq aqy AUjF BrI BUimkf iËMmyvfr huMdI hY.
kFgrs pfrtI suprImo aqy hor iËMmyvfr afgU sRI pRxb muKrjI ƒ ies aËIm ahudy leI pfrtI aqy XUpIey df AumIdvfr bxfAux dy hwk ivc nhIN sn. sRImqI ieMdrf gFDI dI mOq qoN bfad sRI muKrjI ny ijvyN pRDfn mMqrI bxn df dfavf qqkflI ivwq mMqrI aqy sInIar afgU vjoN Toikaf sI, Auh sRImqI sonIaf gFDI ƒ Buwlf nhIN sI. Aus df ivroD GroN \'pwCmI bMgfl` ivcoN muwK mMqrI kumfrI mmqf bYnrjI vwloN hI ÈurU ho igaf sI, ijs nfl smfjvfdI pfrtI suprImo mulfiem isMG Xfdv vI juV gey sn. pr ijs cqurfeI, huiÈafrI, iqkVmbfËI nfl kFgrs dy bËurg afgU ivwq mMqrI AunHF sB ƒ icwq hI nhIN kIqf, blik ibhfr dy muwK mMqrI iniqÈ kumfr ƒ ivwqI pYkyj aqy anyk krnftk aqy gujrfq dy BfjpeI ivDfiekF ƒ ivwqI ahudf pRloBnF rfhIN afpxy pwK ivc kIqf, ieh iksy qoN guwJf nhIN.
rfÈtrpqI sRI muKrjI ny dyÈ aMdr awqvfd-mfAuvfd ivruwD lVfeI ƒ ivÈv dy \'cOQy ivÈv XuwD` vjoN grdfinaf. pr ies ny pUry dyÈ aqy ivdyÈ dy lokF ƒ ies BMblBUsy ivc pf idwqf ik ivÈv aMdr 20vIN sdI ivc isrP do hI mfrU ivÈv XuwD vfpry, pihlf ivÈv XuwD sMn 1914 qoN 1919 aqy dUjf ivÈv XuwD sMn 1939 qoN 1945. ienHF qoN bfad koeI qIsrf ivÈv XuwD ajy qwk nhIN vfpiraf, iPr AunHF vwloN drsfieaf cOQf ivÈv XuwD ikwQoN tpk ipaf? sIq XuwD mihË klpnf hY, jo awj vI vwK-vwK rfÈtrF ivc cwl irhf hY.
sRI muKrjI dyÈ dy gRih mMqrI rih cuwky hn, ivdyÈ mMqrI rih cuwky hn, AunHF Aus smyN awqvfd-mfAuvfd ƒ nijwTx leI Tos amlI kdm ikAuN nhIN cuwky? AunHF koeI awqvfd ivruwD ivDfink qOr `qy gTq qfkqvr mÈInrI sQfpq ikAuN nhIN kIqI? AunHF ajoky ivwq mMqrI pI icdMmbrm vwloN ies mMqv leI amrIkI aYnsItIsI dI qrË `qy dyÈ aMdr bfË dI awK aqy Èyr dy hmly vrgI gqI rwKx vflI sMsQf dy gTn ivc kI Xogdfn pfieaf? Bfrq aMdr awqvfd-vwKvfd-mfAuvfd sfzy suafrQI, iBRÈt, swqf-moh rwKx vfly pirvfrvfdI nyqfvF dI dyx hY, ijs qoN Auh munkr nhIN ho skdy.
AunHF ny iBRÈtfcfr dI ÈkqI ibafn kridaF, drsfieaf ik ies dy mfrU pRBfv dyÈ dI siQqI ƒ inrfÈf ivc qbdIl kr skdy hn. qrwkI ivc rukfvt pYdf krdy hn. kuJ lokF dy lflc nfl afpxy dyÈ dI qrwkI dI blI nhIN idwqI jfxI cfhIdI. pr hYrfnI dI gwl ieh hY ik jdoN Auh sMsd hfl ivc aijhf BfÈx kr rhy sn, Ausy smyN sRI aMnf hËfry ibafn kr rhy sn ik jy dyÈ ivc lokpfl huMdf qF Auh awj rfÈtrpqI nf bx skdy. AunHF dI tIm dy mYNbr AunHF dy rwiKaf mMqrI aqy ivdyÈ mMqrI hox smyN dy GutfilaF bfry doÈ lgf rhy sn. zf[ mnmohn isMG kYbint dy 15 iBRÈtfcfrI mMqrIaF dI ilst ivc AunHF df nfm vI Èfml sI.
dyÈ aMdr aYmrjYNsI (1975-77) dy kfly dOr ivc AunHF dy kfly kfrnfmy vI ieiqhfs dy pMinaF `qy drj hn. AunHF ny tryz XUnIan afgUaF ƒ vI nhIN sI bKiÈaf. ies qoN ielfvf jY pRkfÈ nrfiex dI iBRÈtfcfr ivroDI srvody lihr dy hmfieqI bjfj aqy mukMd gruwp `qy Cfpy mrvfey. styt bYNk afP ieMzIaf dy cyarmYn tI afr vrDfcfrI ƒ byieËq ZMg nfl htf ky mrhUm sRI sMjY gFDI dy ipwTU, ky sI purI ƒ inXukq kIqf. dyÈ aMdr psrI grIbI aqy BuwK ƒ vwzf srfp drsfAuNidaF AunHF kyNdr aqy rfj srkfrF ƒ grIbF, pwCiVaF aqy BuwK mry lokF df jIvn suDfrn leI smfj aqy afriQk brfbrI Ausfrn aqy srbwq dI BlfeI vfly pRogrfm iÈdq nfl aml ivc ilafAux leI nsIhq idwqI. \'grIbI` Èbd ƒ BfrqI Èbd-koÈ ivcoN imtfAux df AupdyÈ suxfieaf. ieh qF ÈyK icwlI vfly supinaF df sMsfr isrjx vflI gwl hY. sRI pRxb muKrjI ny ivwq mMqrI huMidaF Bfrq dy grIb, BuwKy, byroËgfr lokF leI rotI df pRbMD krn leI kI kIqf? mihMgfeI CflF mfrdI vDdI rhI, ijs dI mfr hyT grIb ny qF ipsxf hI sI, mwD vrg vI pIisaf igaf. Bfrq aMdr rfÈtrpqI df AuhI sQfn hY, jo brqfnIaf aMdr rfjy df. ibRitÈ sMivDfn ailKqI hY, jd ik BfrqI sMivDfn ilKqI hY. ijs krky rfÈtrpqI kol kuJ ÈkqIaF aijhIaF hn, ijnHF dI Auh vrqoN krky dyÈ dI qrwkI aqy Èfsn dy suDfr ivc kuJ hF-pwKI AusfrU qbdIlIaF ilaf skdf hY. so iek inrpwK rfÈtrpqI vjoN jykr Auh BfrqI lokF dI ieiqhfisk syvf leI swcy idloN sMvydnÈIl hn qF sMivDfn dy rKvfly vjoN nvyN mIl pwQr sQfpq krn. gwlF aqy nsIhqF nfl kuJ suDrn vflf nhIN.
mo[ : 94170-94021
BfrqI isafsq qy kuJ qyË-qrfr aOrqF
zf[ sIqyÈ kumfr idvydI
BfrqI swqf aqy isafsq `c isafsI sukumfrIaF dI hmyÈf crcf huMdI rihMdI hY. ieh afey idn mIzIaf `c surKIaF `c rihMdIaF hn. mmqf dy guwsy dI, sfDvI Aumf dy hmlfvr suBfa dI, jYlilqf dI KfmoÈ cfl dI aqy dilq puwqrI mfieafvqI dy mfieaf jfl dI crcf huMdI rihMdI hY. pRdyÈ dI ivDfn sBf qoN lY ky idwlI dy sMsd Bvn qwk ienHF dI Dmk dI gUMj suxfeI idMdI hY. surKIaF ivc rihx vflIaF ieh cfry aOrq nyqf axivafhIaF hn, pRMqU swqf dy sfry suwKF qoN vfkP hn.
mmqf, Aumf, mfieaf aqy jYlilqf ienHF cfrF `coN jYlilqf sB qoN iËafdf Aumr dI hY. qIjI vfr qfimlnfzU dI muwK mMqrI bxI hY, jd ik mfieafvqI XUpI dI cfr vfr muwK mMqrI rih cuwkI hY. Aumf BfrqI ƒ iek vfr mwD pRdyÈ ivc muwK mMqrI bxn df mOkf imilaf. ryl ijhy vwzy mMqrfly dI mMqrI rih cuwkI mmqf bYnrjI pihlI vfr bMgfl dI muwK mMqrI bxI hY.
vwzy prdy dI ÈoK aiBnyqrI dy rUp ivc pRiswD jYlilqf hux qfimlnfzU dI jnqf leI aMmf bx cuwkI hY. mmqf bYnrjI bMgfl dy lokF dI dIdI, vwzI BYx bx geI hY. mfieafvqI XUpI dI mfieaf mYzm, mfieafvqI mym sfihb, jd ik sfDvI Aumf BfrqI sB qoN dUr hux vI ijvyN dI iqvyN hY, pRMqU ienHF dy dKl Kyqr df mwD pRdyÈ qoN lY ky Auqr pRdyÈ qwk ivsQfr ho igaf hY.
jYlilqf df jnm 24 PrvrI 1948 ƒ cyneI ivc hoieaf. bcpn qoN hI Auh dwKxI iPlmF nfl juV geI sI. dwKxI iPlmkfrF df isafsq `c dKl cldf hY ies leI jYlilqf rfmcMdrn dy nfl isafsq nfl juV geI. prdy dI aiBnyqrI qoN bfad hux Auh lokF dI aMmf bx geI hY. Auh KfmoÈ rfjnIqk cfl cldI hY.
mmqf bYnrjI df jnm 5 PrvrI 1955 ƒ klkwqf `c hoieaf. lok sBf coxF ijwq ky ieh kFgrs dI nOjvfn sFsd bxI. kyNdrI mMqrI bxI. mqByd dy cldy iqRxfmUl kFgrs nfmk pfrtI bxfeI. bMgfl `c swqf sMGrÈ dy blbUqy `qy mmqf dI pfrtI rfj `c sQfipq huMdI geI. kyNdrI ryl mMqrI bxI. hux bMgfl dI muwK mMqrI bx geI hY. ijwdI, guwsf aqy juJfrUpx ienHF dI pCfx qy suBfa hY. iehI ienHF ƒ jnqf `c mÈhUr bxfAuNdf hY.
mfieafvqI dI mfieaf qF aprMpfr hY. 15 jnvrI 1956 ƒ iek dilq pirvfr ivc idwlI ivc jnmI mfieafvqI awj 112 kroV dI sMpqI dI mflkx hY. mfieafvqI dilq nyqf kFÈIrfm dy sMprk ivc afAux qoN bfad hr kdm AunHF dy nfl rhI. kFÈIrfm hux nhIN hn, pRMqU AunHF dI bspf pfrtI dI mfieafvqI krqf-Drqf hY. joV-qoV krky iqMn vfr Auh XUpI dI muwK mMqrI bxI. cOQI vfr bhumq dy nfl ijwqI aqy afpxf bqOr muwK mMqrI kfl pUrf krky kIrqImfn bxfieaf. ienHF ny kdy Bfjpf qy kdy kFgrs df sfQ idwqf. spf qoN hfrn qoN bfad swqf qoN bydKl mfieafvqI hr smyN jUJx ƒ iqafr rihMdI hY, qd hI qF mfieaf mYzm, mfieafvqI mym sfihb qoN ielfvf afiern lyzI vI kihlfAuNdI hY.
surKIaF ivc rihx vflI cOQI isafsI sukumfrI Aumf BfrqI hY. ies df jnm 3 meI 1959 ƒ tIkmgVH (mwD pRdyÈ) `c iek pCVy pirvfr `c hoieaf. sfDvI Aumf BfrqI hmlfvr suBfa dI hY. ienHF dIaF gwlF qIbr ivsPotk huMdIaF hn. ieh afpxy BfÈx qy gwlF nfl murdy ƒ iËMdf kr skdI hY. ienHF cfrF isafsI sukumfrIaF dIaF KUbIaF aqy KfmIaF ienHF ƒ surKIaF `c sQfn idvfAuNdIaF hn.
|
|
|